نویسنده: mezair

بسم الله الرحمن الرحیم

یادنامه استاد فقید حاج محمد رحیم مسکین (ره) به قلم سید عباس صدرالدینی

قال النبی (ص) خیرلکم من تعلم القرآن و علمه : بهترین شما کسی است که قرآن را فرا می گیرد و به دیگران یاد می دهد.

آغازین سخن را مزین به کلام نبوی نموده باشد تا شروعی مبارک باشد از شرح مختصر زندگی استاد فقید حاج محمد رحیم مسکین (ره).

این نوشتار نگاه شاگردی است که خود را وامدار تعلیم و تربیت آن سفر کرده می‌داند و می‌خواهد ادای دینی ولو ناچیز باشد، با این امید که مقبول درگاه احدیت و طالبان راه حقیقت قرار گیرد.

جلوات فروزان عمر پر برکت استاد مسکین با اندکی تامل قابل رصد می باشد، بهتر است ابتداء سخن خود او را مستمسک قرار دهیم : « از وجود مبارک حضرت امام رضا (ع) خواستم که خدا توفیق تشکیل جلسات قرآنی را به تعداد ذوات مقدسه معصومین نصیبم فرماید » و به راستی آن امام رئوف، واقف به اسرار، این خلوص نیت را به نیکوترین وجه پاسخ داد که توفیق تشکیل جلسات قرآنی را به وی ارزانی نموده است. از آن به بعد بود که استاد تشکیل جلسات چهارده گانه را که هر کدام به اسامی مبارک معصومین و ائمه هدی (س) متبرکند یکی پس ازدیگری تشکیل و خود را وقف تعلیم قرآنی شاگردان نمود. (البته بحمدالله این تعداد، الان به حدود ۴۰ جلسه رسیده که خود این جلسات نیز زیر مجموعه هایی را تشکیل داده اندکه جمعا ۱۰ جلسه شده است ) اگر بخواهیم به دور از تفصیل ، حیات با برکت استاد را واکاوی نماییم این جلوات خود را بیشتر می نمایاند.

۱- خلوص نیت : برخورداری از این موهبت هم رشد کار را سریعتر نموده، هم شوق انجام رسالت را به همراه داشته به گونه ای که هیچ گاه ایشان دلسرد نشده بلکه هر روز از روز قبل نسبت به انجام آن دلگرم تر می شدند « مصداق بارز آن قریب ۵۰

سال ، جمعه ها از ساعت یک بعدازظهر تا بعد از نماز مغرب و عشا بدون وقفه خود را در خدمت قرآن قرار دادند ».

۲- نظم و انضباط : به مصداق حدیث شریف علوی « اوصیکم بتقوی الله و نظم امرکم…» استاد علاوه بر تقوای همه جانبه، بسیار منظم بوده به گونه ای هم اکنون دفاتر ثبت نمرات شاگردان اولیه کلاس قرآنی خود را به یادگار از خویش به جای گذاشته است.

۳- ملاطفت و مهربانی در تعلیم و تربیت :

« یک در از جنت به روی خویشتن بگشاده است آنکه عمری داشت نیکو خلق و خوی خویش را » صابر همدانی (ره)

استاد عمق وجود شاگردان را با ابزار مهر و محبت تسخیر نموده بود که مصادیق فراوانی هست . فقط به ذکر یک خاطره که برای نگارنده پیش آمده بسنده می نماییم : روز جمعه ای که مثل همیشه به جلسه بعدازظهر مکتب امام زمان (عج) عزیمت نمودم، لباس میهمانی به تن کرده با این تصور که وقتی وارد جلسه شدم طوری قرار بگیرم که نوبت خواندنم سریعتر فرا برسد تا به میهمانی نیز بروم اما تا پایان برنامه قرآنی همانجا ماندم و الان که آن خاطره را به یاد می آورم با این بیت مجاب می شوم :

حرف معلم ار بود زمزمه ی محبتی جمعه به مکتب آورد طفل گریز پای را

۴- صیانت از حریم شاگردان : بر خلاف نظام آموزشی ما که دانش آموز از مدرسه که بیرون می رود دیگر مربی نسبت به او وظیفه و احساس مسئولیتی ندارد، استاد در طول هفته پیوسته مترصد حال و رفتار شاگردان به طرق مختلف بود. به گونه ای که شاگردان به خود اجازه نمی دادند در ایام خارج از جلسه به مجامع پر جاذبه و بعضا گناه آلوده (سینماهای قبل از انقلاب) و امثالهم رفت و آمد نمایند و اگر احیانا رفت و آمد می نمود مورد بازخواست استاد به طریق صحیح قرار می گرفت.

۵- استاد مصداق بارز حدیث شریف : شیعتنا خلقوا من فاضل طینتنا فرحون لفرحنا و یحزنون لحزننا

بود. به گونه ای که اگر مناسبت های قمری با مناسبت های شمسی مقارن می شد ( مثلا ماه محرم و عید نوروز ) استاد حتی از مصافحه با دیگران پرهیز می کرد که مبادا در بین سخنان عیدت مبارک باد جاری شود.

۶- تکلیف مدارانه عمل کردن : استاد گرچه از دو موهبت تلاوت قرآن و مداحی اهل بیت برخوردار بودند اما اگر جلسات مداحی ایشان در هیات های عباسیه، زینبیه و… مانع عمل به تکلیف می شد به راحتی از شرکت در جلسات پرهیز می کردند، مثلا روزی مرحوم والد من که از مریدان استاد بود از ایشان سوال کرد چرا در جلسه……….حضور نداشتید؟ فرمودند : من پدرم مریض است و باید در خدمت او باشم، تا در زمان صرف دارو و غذای ایشان خلل وارد نشود.

۷- تکریم از استاد خود… : استاد پیوسته ذکر خیر استاد خود را می نمودند و برای آنها که به دیار باقی شتافتند طلب مغفرت می کردند. این حقیر بارها شاهد بود که بعد از فوت استاد فرزانه محجوب همدانی (ره) چگونه سعی در نشر کتاب های نامبرده و…داشتند.

۸- پرهیز از بزرگ نمایی… : یکی از شاگردان قدیمی جلسه مکتب برای من نقل کرد که شاهد بودم یک نوجوان قاری که با صوت خوبی قرائت قرآن نمود یک نفر برای او اختصاصا چایی یا آب گرم و قند آورد که به معنای تکریم بود و استاد خطاب به او گفت کارت باعث غرور قاری جوان می شود حالا زود است این گونه تقدیر ها.

۹- پرهیز از اشتهار : استاد مسکین از شهرت گریزان بودند با اینکه چندین نوبت به عنوان مداح نمونه (یا پیر غلام نمونه ) انتخاب شد اما حتی المقدور از رفتن و گرفتن جایزه پرهیز داشتند.

۱۰- مجالست و موانست با علماء : استاد از علمای گذشته همچون حضرت آیت الله دامغانی، حضرت آیت الله معصومی که بسیار مورد وثوق آن مرجع عظیم الشان بودند و شهید محراب حضرت آیت الله مدنی و از متاخرین حضرت آیت الله اثنی عشری در تهران و حضرت آیت الله موسوی همدانی و حضرت آیت الله جابری و حضرت آیت الله محمدی نماینده محترم ولی فقیه و امام جمعه همدان و دیگران بهره فراوان کسب نموده و نسبت به ساحت مقدس شاگردان حضرت امام صادق (ع) به ویژه سلسله جلیله سادات اظهار فروتنی می نمودند.

۱۱- تربیت، مقدم بر تعلیم : صرف آموزش قرائت قرآن هدف استاد نبوده و تربیت قرآنی برای او از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است به گونه ای که اولین شهدای انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و ده ها شهید گرانقدر دیگر در همدان همگی از شاگردان مکتب امام زمان (عج) بوده اند و در دو راهی بزرگ تصمیم گیری، یعنی ماندن در خانه یا حضور در عرصه های خون و شهادت با تربیت برگرفته از قرآن راه درست را به آسانی انتخاب نموده اند.

۱۲- توجه به انواع نیازهای روحی و روانی پویندگان: از طریق مسابقات ورزشی، تئاتر، اردوهای زیارتی، تشکیل کتابخانه، صله رحم، ارتباط با خانواده پویندگان و رصد معیشت آنها.

۱۳- توجه دادن مستمر شاگردان قرآنی به ضرورت احترام والدین و ادای دین به معلمین و استادان از طریق ذکر خاطرات شخصی، بیان قصه های قرآنی و تاریخی، همچنین طلب مغفرت برای ذوی الحقوق، به گونه ای که شاگردان ایشان اغلب افرادی را که ذهن و یاد استاد بوده و نقشی سازنده در زندگی ایشان ایفا نموده اند می شناختند و به گونه ای احترام آمیز از آنان یاد می کردند.

۱۴- تواضع عملی و عینی در مقابل سادات به گونه ای که در بدو ورود و هنگام خروج از اماکن هیچ گاه بر سادات، هر چند خردسال مقدم نمی شدند.

۱۵- احترام به شاگردان حتی خردسالان به گونه ای که تعمدا آنان را با نام آقا صدا می کردند.

۱۶- افتتاح و گسترش جلسات در نقاط مختلف شهر به نوعی که همه قشرهای اجتماعی و اقتصادی بتوانند از کلاس ها بهره ببرند.

۱۷- بصیرت افزایی شاگردان : استاد به گونه ای شاگردانی که قرآن خواندن را فرا گرفته بودند به سمت جلسه ی بحث و انتقاد سوق می داد که هم فن خطابه و… را فرا گرفته هم به بصیرت لازم دست یابند و در این زمینه جهت دانش افزایی، شاگردان با تدبیر استاد مسکین درس عربی را از مرحوم استاد رحیقی و فن خطابه را از مرحوم استاد متقی و… استفاده می نمودند.

۱۸- خصوصیات بدون شرح استاد :

الف- آگاهی استاد از دانش مداحی (دانستن دستگاهای موسیقی و…)

ب- تقدم دیگری برخود در مداحی

ج- دستگیری از مستمندان

د- استقامت و پایداری در راه هدف

ه- پرورش شاگردانی که قریب ۱۵۰ نفر آنها به فیض بزرگ شهادت نائل آمده اند

و- پرورش شاگردانی که بعد از انقلاب به سمت های مختلف اعم از وزارت، وکالت، قضاوت و… دست یافته اند.

ز- عدم انتظار از تشویق دیگران نسبت به کارهای خود

ح- زهد گرایی به معنای واقعی (زندگی ایشان گواه این مطلب است)

ط- چشم گریان داشتن بر مصائب اهل بیت به گونه ای که حتی اگر مداح تازه کار یا کم سن و سالی هم شروع به مرثیه خوانی می کرد بی اختیار اشک از چشمان استاد جاری می شد.

ی- شکر گزار بودن

ک- توجه به تشویق و تنبیه به گونه ای که با وسعت نظر در امر تهیه و اهداء جوائز شاگردان اقدام می نمودند و اگر کسی از روی قرآن رد می شد و یا قرآنی را بر زمین می انداخت به فراخور توانمندی شاگرد باید به خاطر این اشتباه ولو غیر عمد جریمه ای را داخل صندوق کوچک جلسه می انداخت.

سخن آخر

می دانیم زوایای پنهانی از استاد ناگفته مانده و زمان از روی مطلب پرده برداری خواهد نمود و نزد استاد آموخته بودیم « انا لا نضیع اجرالمحسنین » و امید است که شاگردان ایشان چه آنها که خود استادی شده اند و چه دیگر جوانان، این درس عملی استاد را فراموش نکنند که کار را برای رضای خدا انجام دهند و پوشیده نیست که به فرموده ی آیه ی شریفه ی قرآنی ( آل عمران-۶۸ ) « ان اولی الناس بابراهیم للذین اتبعوه و هذا النبی و الذین آمنوا و الله ولی المومنین » « به تحقیق نزدیکترین مردم به ابراهیم آنها هستند که در توحید از او پیروی کردند و (هم چنین) این پیامبر اسلام و مومنان (پیرو او هستند) و خداوند حامی و سرپرست مومنان است »

باید این گونه خود را پیرو استاد بدانیم :

و السلام

شاگرد مکتب امام زمان (عج) ۲۵ محرم الحرام ۱۴۳۶

سید عباس صدرالدینی

[Best_Wordpress_Gallery id=”2″ gal_title=”حافظون”]

سمه تعالی
هفتمین دوره مسابقه حافظون مکتب امام زمان (عج) در 12 رشته از 17 سوره اخر قران تا 15 جزء در 21 مردادماه 98 مصادف با عید قربان در حسینیه امام خمینی (ره) برگزار گردید.
در این مسابقات حدود ششصد نفر از پویندگان خواهر و برادر شرکت داشتند که به همه ی شرکت کنندگان گواهی حضور و جایزه هدایایی تقدیم گردید نتایج مسابقه متعاقبا و بر اساس حد نصاب تعیین شده در امتیازات اعلام خواهدشد
این مسابقات طوری طراحی شده است که هیچ پوینده قرآنی آرزو نمیکند رقبایش قرآن را خوب فرانگرفته باشند! تا او برنده شود

 

 

محمد تدین خواه (مسئول واحد پشتیبانی مکتب امام زمان(عج) واز شاگردان استاد مسکین):

((استاد مسکین به شاگردانشان می فرمودند :

دست و پای پدر و مادرتان راببوسید و از ایشان تشکر کنید. در انتخاب دوست دقت کنید . دوست شما باید از خود شما بهتر باشد. هیچگاه از یاد خدا غافل نباشید.))

بسم الله الرحمن الرحیم

یکی از ابعاد شخصیت وجودی استاد مسکین ، شیوه تربیت کودکان و نوجوانان است . کمتر جلسه ای پیش می آمد که ایشان شاگردان را به رعایت احترام به پدر و مادر سفارش نکند و مخصوصا خطاب به جوانان می فرمودند مبادا فکر کنی بزرگ شده ای ، باسواد شده ای ، صاحب خانه و زندگی شده ای و نیازی به پدر و مادر نداری . مبادا سوادت ، قدرتت ، حالت ، جمالت و اهل و عیالت را به رخ پدر و مادر بکشی . نه هرگز این کار را نکنید بلکه دست و پای پدر و مادرتان را ببوسیدو از ایشان تشکر کنید.

ایشان به کودکان و نوجوانان می فرمودند در انتخاب دوست دقت کنید . دوست شما باید از خود شما بهتر باشد. با هر کسی معاشرت نکنید. . دوست می تواند عامل رشد انسان باشد. و دوست می تواند انسان را به گناه و فساد بکشاند و همیشه می خواندند که : دوستِ تو بِه زتو باید تا تو را عقل و دین بیفزاید

استاد به بهداشت توجه خاصی داشتند و از بچه ها می خواستند بهداشت و نظافت را در حد عالی رعایت کنند تا جایی که مسواک و خمیردندان را در سبد جوایز جلسات قرآنی قرار داده بودند.

استاد ، شاگردان (به خصوص کودکان و نوجوانان) را از سستی و تنبلی برحذر می داشتند و می فرمودند شما جوانید ، شما انرژی دارید ، شما باید تلاش کنید تا خدای ناکرده محتاج کسی نباشید . هرچه تلاش کنید بیشتر موفق می شوید. ایشان می فرمودند شما تلاش کنید به خدا هم توکل داشته باشید . چشم به کمک و یاری کسی نداشته باشید . خدا شما را کمک می کند و کارتان درست می شود.

استاد خطاب به کودکان و نوجوانان می فرمودند. هیچگاه از ذکر خدا غافل نباشید که در کارتان مشکل ایجاد می شود. همیشه و همه جا یاد خدا باشید تا شیطان از شما دور شود و بر شما غلبه پیدا نکند. آن موقع است که شیطان با ناامیدی از شما دور می شود.

ه شنبه ۱۲ تير ۱۳۹۷

به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، وقتی حرف از اخلاص در عمل به میان می‌آید و یا وقتی قرار است درباره یک کار آتش به اختیار فرهنگی تمیز صحبت شود شاید کمتر کسی گمان کند نمونه این کار را در سال 42 بتوان یافت، زمانی که یک جوان بازاری تصمیم گرفته بعد از وقایع خردادماه سال 42 و قیام امام خمینی (ره) افرادی را بر مبنای دستورات قرآن تربیت کند تا گامی به‌ظاهر کوچک در این مسیر سعادت جوانان و نوجوانان در دوره سیاه طاغوت بردارد .

 استاد “محمدرحیم مسکین” جوان خوش‌ذوق و مخلصی که توانست در عمر بابرکت خود، در بیش از نیم قرن به آموزش چهره به چهره قرآن کریم بپردازد و افراد بسیاری را در مکتب قرآن کریم تربیت کند. افرادی که هریک توانسته‌اند باتربیت خوب و شایسته قدمی مؤثر برای پیشرفت اسلام در جامعه بردارند . عملکردی موفق که تربیت بیش از 150 شهید در این محافل نورانی، بر درستی آن گواهی می‌دهند.

 امروز که استاد مسکین قریب چهار سال است  چهره در نقاب خاک کشیده است اما چشمه زلال “جلسات مکتب امام زمان (عج) ” که به اخلاص و همت این فرد مؤمن  شکل گرفت کماکان به حیات طیبه خود ادامه داده و به عنوان یک کار تمیز آتش به اختیار جان‌های بسیاری را نه‌تنها در همدان بلکه  در دیگر استان‌ها نیز سیراب می‌کند.  آنچه از منظر شما می‌گذرد شرح اقدامات جلسات قرآن مکتب امام زمان (عج) در گفت‌وگو با “جواد مجتهدی” مسئول واحد جلسات مکتب امام زمان(عج) این مجموعه است.

 تسنیم: ابتدا درباره تاریخچه شکل‌گیری این جلسات در همدان بگویید و بفرمایید در این جلسات نحوه آموزش قرآن چگونه است؟

مجتهدی: مکتب امام زمان (عج) در سال 1343 و پس از وقایع 15 خرداد و آن ماجراها توسط استاد محمدرحیم مسکین شکل گرفت زمانی که حضرت امام (ره) فرمودند “سربازان من در گهواره‌ها هستند”.

ایشان از سال 1343 جلسات قرآن خود را به 14 جلسه  قرآنی به نام‌های محمدیه، علویه، فاطمیه، حسنیه، حسینیه تا مهدیه افزایش دادند. البته استاد مسکین یک جلسه مرکزی نیز داشتند که جمعه‌ها عصر آن را برگزار می‌کردند و تقریباً عصاره آن 14 جلسه بود. یعنی افرادی که در دیگر جلسات شرکت می‌کردند وقتی سنشان بالاتر رفته و در درس‌هایشان نیز پیشرفت می‌کردند وارد جلسات خود استاد مسکین می‌شدند.

 این جلسات به‌طورکلی تربیت محور بودند و در آن‌ها بر موضوع قرآن و عترت نیز تأکید بسیاری می‌شد. در خاطرم هست وقتی ما صبح‌های جمعه در کلاس قران شرکت می‌کردیم روی پرچم‌های کلاس نوشته بود “دعای ندبه، قرائت قرآن ، دعای توسل” یعنی در تمامی این 14 جلسه کلاس با دعای ندبه شروع می‌شد بعد موضوع نماز و قرآن ادامه می‌یافت و در انتها نیز بعد هم با دعای توسل تمام می‌شد.

در جلسات قرانی مکتب امام زمان (عج) موضوع“ کتاب الله و عترتی“ همیشه الگوی جلسات بود

در این جلسات توجه ویژه‌ای به موضوع نماز می‌شد. الآن هم همین‌گونه است. چراکه توجه ما معطوف به همان حدیث معروفی بود که می‌فرمایند “اگر نماز قبول شود سایر اعمال قبول می‌شود و اگر نماز قبول نشود باقی اعمال نیز قبول نمی‌شود”.  این نکته مهم درباره نماز جلسات بروز و ظهور داشت. یعنی هر فردی در هر سن و سال و با هر میزان دانش ، توانایی قرانی و غیره  وقتی وارد جلسات می‌شد باید در گام نخست توسط شخص استاد مسکین یا دیگر مربیان مورد آزمون قرار می‌گرفت تا مشخص شود شخص تازه‌ وارد در بخش نماز، احکام اولیه، روزه و تقلید و غیره مشکلی نداشته باشد.

استاد مسکین ریشه  این جلسات را به صورت کلی مانند اینکه جلسات 14 گانه باشد یا اینکه در این جلسات از رحل قرآن و غیره استفاده شود از مرحوم عابد زاده در مشهد الگوبرداری کرده بودند. اما شاکله اصلی جلسات و دروس ارائه‌شده در آن‌ها ابداع خود ایشان بود. البته بعدها وقتی ما خواستیم تغییراتی در فرمت این جلسات ایجاد کنیم دیدیم این شکل بهترین شیوه برای آموزش قرآن کریم است به همین دلیل نیز تغییری در آن ایجاد نکردیم.

 این روش استاد مسکن که هم اکنون نیز در جلسات قرآن اجرا می‌شود. یعنی ما در جلسات قرآنی خود بعد از احکام نماز، آموزش قرآن را از آخر این مصحف شریف شروع می‌کنیم تا اینکه پویندگان به سوره بینه برسند.

تسنیم: چون آموزش این سوره‌ها برای افراد راحت‌تر است این کار را می‌کنید؟

مجتهدی: بله چه حالا و چه درگذشته این روش آموزشی ما در جلسات قرآن است،همان‌طور که می‌دانید ممکن است کودکی یک یا دو مورد از این سوره‌ها را بلد بوده و یا حفظ کرده باشد که همین موضوع نیز سبب می‌شود ترس کودکان از حضور در جلسه ریخته شود  ازاین‌رو ما آموزش قرآن کریم را از آخر شروع می‌کنیم تا به سوره مبارکه بینه می‌رسیم.

در زمان آقای مسیکن اعضای شرکت‌کننده در  این جلسات با روخوانی قرآن کریم آشنا شده و پس‌از آن وارد مرحله دیگری می‌شدند که به آن مرحله درسی می‌گفتند. تمامی پویندگان این مقطع یک درس واحد داشتند یعنی همه آن‌ها مثلاً باید یک صفحه از قرآن را خوانده و در جلسه بعد ارائه می‌دادندکه این کار نیز با رویکرد روخوانی قرآن انجام می‌شد.

 این افراد وقتی جلوتر می‌رفتند و پیشرفت می‌کردند باید امتحانات دوره‌ای را می‌دادند. یعنی در این آزمون فرد باید بعد از گذراندن دوره‌های ابتدایی می‌توانست توانایی قرائت هر سوره و آیه‌ای را داشته باشد به همین دلیل این مرحله را مرحله دوره‌ای می‌گفتند. یعنی معلوم نبود وقتی شخص به جلسات قران می‌رود کجای قران را باید بخواند برعکس دوره قبلی که همه پویندگان یک درس واحد داشتند و باید یک صفحه خاص را می‌خواندند. در این مرحله نیز بحث تجوید و روان‌خوانی قرآن کریم مورد تأکید قرار می‌گرفت.

تسنیم: یعنی ورود به این مرحله سبب افزایش اعتمادبه‌نفس فرد برای شرکت در مراحل بعدی شده و از طرفی سبب می‌شد فرد برای اینکه حضور موفقی در جلسات داشته باشد در طول هفته اقدام به مطالعه قرآن کند؟

مجتهدی: بله آن تمرین و ممارست در مرحله دوره‌ای سبب می‌شد این رفتار در افراد شکل بگیرد.

تسنیم: این شیوه آموزش قرآن کریم و تدوین دوره‌های آموزش قرآن کریم ابداع خود استاد مسکین بود یا نه با مشورت کسی آن را طراحی کرده بودند؟

مجتهدی:  خیر، این جلسات ابداع خود استاد مسکین بود. البته استاد مسکین ریشه  این جلسات را به صورت کلی مانند اینکه جلسات 14 گانه باشد یا اینکه در این جلسات از رحل قران و غیره استفاده شود از مرحوم عابد زاده در مشهد الگوبرداری کرده بودند. اما شاکله اصلی جلسات و دروس ارائه‌شده در آن‌ها ابداع خود ایشان بود. البته بعدها وقتی ما خواستیم تغییراتی در فرمت این جلسات ایجاد کنیم دیدیم این شکل بهترین شیوه برای آموزش قرآن کریم است به همین دلیل نیز تغییری در آن ایجاد نکردیم.

علاوه بر نکات ذکرشده استاد مسکین هنگام آموزش برخی سوره‌ها برای افراد شرکت کنند در جلسات “دوره‌ای” و حتی “درسی‌ها” برخی داستان‌های قرآنی  را در حد فهم افراد بیان می‌کردند .مثلاً در بخش جلسات دوره‌ای‌ها، وقتی به داستان حضرت یونس یا یوسف می‌رسیدیم یا داستان‌های صدر اسلام، ایشان داستان آن‌ها را بیان می‌کردند.

افرادی که در مقطع “دوره‌ای” شرکت می‌کردند پس از گذشته مدتی به سطحی از روخوانی و تجوید می‌رسیدند و می‌توانستند وارد مرحله‌ای که توسط خود استاد مسکین اداره می‌شد شوند. این جلسات نیز با عنوان جلسات بحث و انتقاد نامیده می‌شد.

ازآنجاکه تمامی این 15 جلسه خانگی بود و هر هفته در یک محله و خانه برگزار می‌شد مربی جلسه می‌بایست برای برگزاری آن جلسه یک بانی پیدا می‌کرد تا جلسات قرآن در منزل آن فرد برگزار شود. موضوعی که گاهی اوقات با تقاضای بسیاری از سوی افراد برای میزبانی از این جلسات روبه‌رو می‌شد.

در جلسات بحث و انتقاد  نیز که عموماً افراد حاضر در این جلسات به دوران بلوغ، نوجوانی و جوانی رسیده بودند شیوه کار این‌گونه بود که باید هر جلسه یک نفر به مدت 10 دقیقه درباره احکام شرعی توضیح می‌داد. علاوه بر این، طبق زمان‌بندی انجام‌شده در جلسات قبل، فرد دیگری می‌بایست درباره یک موضوع مشخص به مدت 30 دقیقه سخنرانی می‌کرد.

در آخر جلسه نیز مرحوم “متقی” با اینکه بازاری بودند اما چون سواد حوزوی بالایی داشتند، نیم ساعت سخنرانی می‌کردند. علاوه بر این نکات در فاصله‌ای  که بین دو سخنرانی وجود داشت حضار می‌توانستند اگر انتقادی به سخنرانی اول دارند و یا سؤالی داشتند  آن را مطرح کنند و جواب لازم را دریافت کنند.

پیروزی انقلاب اسلامی سبب شد برخی مربیان ما گمان کنند حالا که انقلاب شده و با وجود نهادهایی مانند آموزش و پرورش، تبلیغات اسلامی و غیره دیگر نیازی به این جلسات خانگی نیست و یا اینکه دیگر کارکردی ندارند. ازاین‌رو تعدادی از جلسات 14 گانه مکتب امام زمان (عج) تعطیل شد. اما برخی دیگر نیز مانند جلسات اصلی خود استاد مسکین، جعفریه و حسنیه به کار خود ادامه داد و حتی جلسات حسنیه 60 جلسه قرآن دیگر نیز به وجود آورد.

 شاید خوانندگان شما ندانند  اما در شرایط قبل از انقلاب نام بردن از حضرت امام(ره) و یا نوشتن نام ایشان با زندان و دستگیری همراه بود. اما رساله‌ای که مرحوم استاد مسکین در اختیار آن جلسه قرار داده بودند رساله‌ای بود که علاوه برفتاوای آیت‌الله بروجردی، اختلاف فتواهای مراجع وقت ازجمله امام (ره) را هم داشت که در آن چاپ به جای اسم امام از حرف “خ” استفاده‌ شده بود. دیدن همین حرف “خ” سبب کنجکاوی و سؤالات ما شاگردان می‌شد اینکه این فرد کیست؟ چه کرده؟ کجا؟ و از این قبیل سؤالات.

حتی در اسنادی که بعد از پیروزی انقلاب از ساواک منتشر شد متوجه شدیم این نهاد امنیتی نیز به جلسات قرآن ما حساس بوده و حتی گزارش‌هایی درباره این جلسات، کیفیت آن و اینکه چه افرادی در این جلسات شرکت می‌کنند و چه می‌گویند نیز تهیه‌کرده بود. این اطلاعات در کتاب روزشمار تاریخ استان همدان به روایت اسناد ساواک منتشرشده است.

تسنیم: این جلسات پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز ادامه یافت؟

 مجتهدی:  جلسات ما تا پیروزی انقلاب اسلامی ادامه یافت اما خب از آنجاییکه اعضای جلسات قرآن ما از فعالان اجتماعی و انقلابی بودند با پیروزی انقلاب اسلامی برنامه‌های کاری آن‌ها تغییر کرد برخی از آن‌ها راهی کردستان شدند یا اینکه  برخی باید در برخی مکان‌ها انجام وظیفه می‌کردند و تعدادی نیز با شروع جنگ راهی جبهه‌ها شدند.

همین موضوع سبب شد برخی مربیان ما گمان کنند حالا که انقلاب شده و با وجود نهادهایی مانند آموزش و پرورش، تبلیغات اسلامی و غیره دیگر نیازی به این جلسات خانگی نیست و یا اینکه دیگر کارکردی ندارند. ازاین‌رو تعدادی از جلسات 14 گانه مکتب امام زمان (عج) تعطیل شد. اما برخی دیگر نیز مانند جلسات اصلی خود استاد مسکین، جعفریه و حسنیه به کار خود ادامه داد و حتی جلسات حسنیه 60 جلسه قران دیگر نیز به وجود آورد.

علاوه بر این جلساتی مانند باقرالعلوم، مکتب الصادق و انوارالزهرا(س) نیز شکل گرفتند که اگرچه پرچمشان پرچم مکتب امام زمان (عج) نیست اما ریشه در این جلسات دارند.

 تسنیم: این جلسات در حال حاضر در کدام مناطق همدان  فعال هستند؟

 مجتهدی: جلسات قرانی باقرالعلوم(ع) عمدتاً در شهرک فرهنگیان، انوارالزهرا (س) در منطقه کلپا و مکتب الصادق نیز در محدوده هنرستان فعال هستند.

 تسنیم: درباره شهدای مکتب امام زمان(عج) نیز بگویید؟

مجتهدی: اولین شهدای همدان مربوط به همین  جلسات مکتب امام زمان(عج) هستند به‌گونه‌ای که نزدیک به  150نفر از اعضای این جلسات در دفاع مقدس به شهادت رسیدند و افرادی مانند شهید سید رضا حسینی، شهید صادق مستقیم، شهید حسن ترک و غیره نمونه‌هایی از این افراد  هستند.

تسنیم: چه شد که تصمیم به احیای جلسات قرآن مکتب امام زمان (عج) گرفتید؟

مجتهدی: گذر زمان آرام آرام نیاز به جلسات خانگی قآان کریم را نشان داد و معلوم شد حتی با داشتن نهادهای مختلفی مثل آموزش و پرورش در جمهوری اسلامی،  باز هم ما به برگزاری جلسات خانگی قرآن کریم نیازمندیم.

 به همین مناسبت اوایل سال 92، تعدادی از شاگردان مکتب امام زمان (عج ) دورهم جمع شدند تا این جلسات را احیا کنند به همین دلیل نیز در زمان حیات استاد مسکین در همین مکان یعنی حسینیه مرکزی مکتب امام زمان(عج) جمع شده و با ایشان طرح موضوع کردند و این جلسه مبنایی برای شکل‌گیری دوره جدید مکتب امام زمان(عج) در همدان شد.

امروز ما توانستیم 120 جلسه قرآن را راه‌اندازی کنیم که الزاماً در خانه برگزار نمی‌شوند یعنی این جلسات در حسینیه، مسجد، مدرسه، دو مرکز در بهزیستی و حتی در دو مرکز ورزشی نیز برگزار می‌شدند.

 شاید باورتان نشود اهمیت جلساتی که در دو محیط ورزشی با نام جلسات قران شهید سپهری برگزار می‌شود برای ما بیشتر از دیگر جلسات است چراکه افرادی در این جلسات شرکت می‌کنند که از شرایط خانوادگی ویژه‌ای برخوردار هستند.

تسنیم: در این فاصله زمانی که از سال پیروزی انقلاب اسلامی تا سال 92 که جلسات قران کریم مکتب امام زمان (عج) تعطیل‌شده بود آیا جلسات مرکزی استاد مسکین دایر بود؟

مجتهدی:  بله علاوه بر جلسه استاد مسکین جلسات جعفریه و حسنیه نیز به موازات این جلسه برگزار می‌شد. البته مابعدها متوجه شدیم این جلسات به‌ظاهر تعطیل‌شده بودند چراکه شاگردان این جلسات هر جا که رفته بودند در هر شهر و روستا و حتی خارج از کشور نیز اقدام به تشکیل این جلسات کرده بودند.

تسنیم:  درباره دوره جدید احیای جلسات قرآن مکتب امام زمان (عج) بیشتر توضیح دهید؟

مجتهدی: حقیقتش را بخواهید در سال 92 صرفاً  آنچه که در ذهن ما وجود داشت احیای همین جلسات 14 گانه گذشته بود اما اتفاقاتی رخ داد که سبب شد ما همان سال به دلیل تقاضای یکی از  دوستان برای پشتیبانی از یکی از جلسات به نام فاطمیه البته با قید اینکه حتماً دخترانه باشد 14 جلسه دخترانه نیز تشکیل دهیم. تا آن زمان تمام جلسات قرآن ما به جز جلسه زینبیه که توسط خانم برهانی برای تعدادی از خانم‌های بزرگ‌سال برگزار می‌شد، همه پسرانه بودند.

خب ما با وجود اینکه فرصتی کمی تا افتتاحیه داشتیم این کار را انجام داده و توانستیم مراسم افتتاحیه را با حضور 14 جلسه پسرانه و 14 جلسه دخترانه در حسینیه شهید مدنی برگزار کنیم.

تسنیم: چه شد که تعداد جلسات قران مکتب امام زمان (عج) افزایش یافت؟

مجتهدی: تقاضاهای مختلف برای راه‌اندازی این جلسات سبب افزایش آن‌ها شد حتی همین حالا ما 50 تقاضای جدید داریم که در حال بررسی آن‌ها هستیم.

امروز ما توانستیم 120 جلسه قرآن را راه‌اندازی کنیم که الزاماً در خانه برگزار نمی‌شوند یعنی این جلسات در حسینیه، مسجد، مدرسه، دو مرکز در بهزیستی و حتی در دو مرکز ورزشی نیز برگزار می‌شدند.

 شاید باورتان نشود اهمیت جلساتی که در دو محیط ورزشی با نام جلسات قران شهید سپهری برگزار می‌شود برای ما بیشتر از دیگر جلسات است چراکه افرادی در این جلسات شرکت می‌کنند که از شرایط خانوادگی ویژه‌ای برخوردار هستند.

تسنیم: همان‌طور که می‌دانید نوجوانان و جوانان امروزی با نسل دهه 50 فرق داشته و نیازهایشان نیز متفاوت است شما در جلسات خود برای رفع این نیاز و به‌روز کردن برنامه‌های خود چه تدبیری کرده‌اید؟

 مجتهدی: ما سعی کردیم اصالت جلسات را حفظ کنیم هرچند هنگام بازگشایی جلسات، انبوهی از نظرات به ما می‌گفتند که کار بی‌حاصلی انجام می‌دهیم اما خب گذر زمان و استقبال خانواده‌ها با هر سلیقه و ظاهری از این جلسات نشان داد که این نظرات غلط بودند.

اما محتوای دروس، هم باید بگویم اگرچه دروس ما تقریباً همان سرفصل‌هایی است که درگذشته تدریس می‌شد اما با توجه به گذر و مقتضیات زمان یک سری برنامه‌های اردویی متمرکز نیز طراحی کرده و اجرا می‌کنیم تا بخشی از این نیازها جبران شود مثلاً  اردوها را در مکان‌هایی مثل باغ دانشگاه بوعلی و غیره برگزار می‌کنیم. چون بیشتر جلسات ما در حاشیه شهر برگزار می‌شود، بازدید و حضور در چنین مکان‌هایی برای اعضای این جلسات بسیار جالب و هیجان‌انگیز است. البته ناگفته نماند برگزاری این‌گونه برنامه‌های جنبی به دلیل استقبال بسیار افراد و البته امکانات محدود ما کار سختی است.

 به جز برگزاری این اردوها ما دو راهپیمایی نیز با حضور پویندگان خود در روز عید غدیر خم و اربعین نیز برگزار کردیم که خوشبختانه به صورت باشکوهی انجام شد.

 علاوه بر این برنامه‌های ما از سیستم تشویقی “کارت تفکر” نیز استفاده می‌کنیم. در این سیستم پویندگان ما در مدت زمانی مشخص بر اساس عملکرد و یا رفتارهای خوبی که از خود نشان می‌دهند این کارت‌ها را دریافت می‌کنند و می‌توانند درنهایت جایزه خود را انتخاب کنند.البته دریافت همین جایزه نیز دارای سیستم خاصی است و هر مرحله با مرحله قبل از نظر محتوا و سطح تفاوت دارد.

تسنیم: در حال حاضر چند نفر در جلسات 120 گانه شما شرکت می‌کنند؟

مجتهدی: ما هر هفته به صورت کاملاً منظم و دقیق آمارگیری کرده و اسامی را در دفاتر خود ثبت می‌کنیم در حال حاضر نام نزدیک به 4 هزارتا 4500 نفر در این دفاتر ثبت‌ شده است اما به صورت قطعی هر هفته 2500 نفر در جلسات ما شرکت می‌کنند.

تسنیم: در جلسات قرآنی خود علاوه بر آموزش قرآن کریم برای ایجاد شخصیت خودساخته در افراد چه کاری انجام می‌دهید؟

مجتهدی: امروز که مسئولیت برگزاری جلسات مرکزی استاد مسکین به بنده واگذار شده، اعلام می‌کنیم که با وجود داشتن 58 سال سن، هنوز که هنوز است با مطالعه سر این جلسه حاضر می‌شوم و در حاشیه قرآنی که در برابر آن زانو زده و از روی آن تدریس می‌کنم مباحث مختلفی را یادداشت می‌کنم تا بتوانم هنگام ارائه درس نکات لازم را برای افراد بیان کنم. مثلاً در حاشیه این قرآن درباره دوربین‌های خدا و مصادیق آن  مباحثی را یادداشت کرده و آیات مربوطه را علامت می‌زنم تا در طول سال وقتی‌که بچه‌ها آیات را می‌خوانند و به این موضوعات می‌رسند بتوانم به آن‌ها ارائه دهم.

ناگفته نماند بیان این موضوعات برای بچه‌ها بسیار جالب است به‌گونه‌ای که در حین بحث و گفت‌وگوها نشانه‌های دیگری نیز پیدا می‌کنیم.

از سوی دیگر همان‌طور که می‌دانید بخشی از کار جلسه  به مدیریت مربیان بازمی‌گردد که باید با توجه به ذائقه‌های مختلفی که در کلاسشان وجود دارد و مقتضیات افراد شرکت‌کننده در این جلسات، نیازها را برطرف کنند.

تسنیم: در حوزه جذب مربی و تعلیم و تربیت این افراد چه سازوکاری دارید؟

مجتهدی: در جامعه قرآنی کل کشور در یک بعد کلان دو نگاه وجود دارد یکی قاری پروری و حافظ پروری است و دیگری تربیت عنصر قرآنی. و این در حالی است که رهبر انقلاب وقتی به موضوع حفظ قرآن می‌پردازند همزمان بر تدبر در قرآن کریم نیز تأکید می‌کنند.

امروز مکتب امام زمان(عج) تبدیل به سبدی شده که خروجی سایر سیستم‌ها می‌توانند به عنوان مربی و کمک‌مربی در آن فعالیت کنند. وقتی این افراد به ما مراجعه می‌کنند ما با این افراد در ابتدا حتماً مصاحبه  کنیم تا ببینیم این افراد آیا می‌توانند امتیازات لازم را به دست آورند یا خیر.

البته این مشکلی است که در کل کشور با آن روبه‌رو هستیم یعنی افراد چون عشق به قرائت و یا حفظ قران دارند به همین دلیل فقط روی این موضوع متمرکز می‌شدند و از توجه به عرصه‌های دیگر غافل می‌شوند.  درحالی‌که آقای مسکین در جلسات قرآنی خود بر روی نماز تمرکز می‌کردند چراکه از این طریق خیلی مباحث دیگر را می‌توان به افراد آموزش داد.

ما در بین مربیان تنوع بسیاری داریم یعنی وقتی می‌خواستیم در روز معلم از این افراد تقدیر کنیم به دلیل کثرت افراد تصمیم گرفتیم به مربیان الگو و به نمایندگی از هر قشر هدیه دهیم. مثلاً  از آقایی به نمایندگی از طلبه‌ها، از فردی به نمایندگی از اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌ها،از خانمی به نمایندگی از حافظان قرآن یا به فردی به نمایندگی از مربیانی که از شهری دیگر به همدان می‌آیند و کار تدریس قرآن را انجام می‌دهند تقدیر  کردیم.

 علاوه بر این دقت و حساسیتی که در انتخاب مربی و یا کمک‌مربی داریم، ما از پیام‌رسان‌ها نیز برای اطلاع‌رسانی استفاده می‌کنیم ضمن اینکه کتابی درباره تمام موضوعات تقویمی سال در اختیار مربیان قرار داده‌ایم تا هر وقت سر کلاس با این روزها روبه‌رو شدند مطلبی را برای بچه‌ها بیان کنند.

 برای مربیان و کمک‌مربیان خانم نیز سه‌شنبه‌ها بعدازظهر یک جلسه ویژه به نام جلسه شهید رنجبران  تشکیل می‌دهیم تا تحت آموزش و تعلیم بیشتر قرار گیرند.

البته ما یک کار جدید نیز آغاز کرده‌ایم ؛درگذشته افرادی که برای مربیگری و کمک مربیگری می‌آمدند و نمی‌توانستند در مصاحبه  امتیاز لازم را کسب کنند تقریباً به صورت کامل از ما جدا می‌شدند و خیلی پیش نمی‌آمد که برای انجام مصاحبه جدید بازگردند با توجه به علاقه و ذوقی که در این افراد وجود داشت به این نتیجه رسیدیم که به جای رد کردن این افراد آن‌ها تحت تعلیم و آموزش خود قرار دهیم به همین دلیل هم‌اکنون منابع آموزشی را به صورت امانت در اختیار آن‌ها قرار می‌دهیم تا شرایط لازم را بعد از گذراندن این دوره‌ها به دست آورند.

جالب است بدانید ما در بین مربیان تنوع بسیاری داریم یعنی وقتی می‌خواستیم در روز معلم از این افراد تقدیر کنیم به دلیل کثرت افراد تصمیم گرفتیم به مربیان الگو و به نمایندگی از هر قشر هدیه دهیم. مثلاً  از آقایی به نمایندگی از طلبه‌ها، از فردی به نمایندگی از اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌ها، از خانمی به نمایندگی از حافظان قرآن یا به فردی به نمایندگی از مربیانی که از شهری دیگر به همدان می‌آیند و کار تدریس قران را انجام می‌دهند تقدیر  کردیم.

تسنیم: برای تبلیغ و معرفی این جلسات در جامعه چه اقداماتی انجام می‌دهید؟

مجتهدی: ما متناسب با توان خود و حساسیت‌هایی که درباره  انتخاب مربی و کمک‌مربی داریم، مکان‌هایی که باید این جلسات برگزار شود را تبلیغ می کنیم.

 مثلاً یک‌بار بچه‌های جلسات ما برای برگزاری کلاسشان به مسجدی رفته بودند که به آن‌ها گفته‌شده بود برای انجام چنین کاری باید پول بپردازند چراکه مسجد هم‌خرج دارد. یک‌بار ما ناشناس به مسجد رفتیم و چون قبلاً می‌دانستیم چه کسی این حرف را زده بعد از اقامه نماز پیش آن فرد رفته و پس از سلام و علیک به فرد گفتیم ما نماز و ظهر و عصری را اینجا خوانده‌ایم پولش چقدر می‌شود ؟ در برخورد اول آن شخص گمان کرد که من دیوانه‌ام اما وقتی اصرار ما را دید و فهمید که ما خیلی جدی این حرف را می‌زنیم چیزی نگفت.  بعد از او سؤال کردیم فرق نمازخواندن فرد 60 ساله‌ای چون من در مسجد با کودکی که می‌خواهد در اینجا قرآن بخواند چیست که باید او پول دهد اما ما نه؟

وقتی این حرف را زدم فرد متوجه قضیه شد. ما درباره فعالیت‌ها و برنامه‌های مکتب امام زمان(عج) برای او توضیح دادیم در پایان حرف‌های ما ایشان گفت:” دیگر کاری با این جلسه نداشته باشید ما خودمان از این جلسه حمایت می‌کنیم”. یا اینکه یک‌بار دریکی از این جلسات کودکی در یک حسینیه یک کلاه‌خود که مربوط به تعزیه بود را از قفسه برداشته روی سرش گذاشته و دوباره آن را در قفسه قرار داده بود درحالی‌که این کار کودک از نظر هیئت‌امنا آن حسینیه یک فاجعه بود.

چون از این دست مسائل زیاد برای ما پیش می‌آید به همین دلیل برای راه‌اندازی یک جلسه جدید احتیاط بیشتری می‌کنیم چراکه باید تمام ابعاد آن را بسنجیم تا آن الزامات رعایت شود. وگرنه اگر خدای متعال ما را یاری کند می‌توانیم با عبور از این مشکلات تبلیغات محیطی و رسانه‌ای بیشتری را انجام دهیم.

برای معرفی جلسات تازه راه‌اندازی شده در محلات نیز یک فرم به والدین آن محله داده و در ابتدا درباره تاریخچه مکتب توضیحاتی می‌دهیم، سپس اعلام می‌کنیم که این جلسه قرآن در فلان ساعت و فلان روز در این مرحله برگزار می‌شود اگر مایل بودید فرزندان خود را به این جلسه بفرستید.

علاوه بر این ما از سیستم تشویقی کارت تفکر نیز استفاده می‌کنیم این‌گونه که هر پوینده‌ای که بتواند دوست، خواهر و یا فامیلش را به جلسات بیاورد نیز می‌تواند کارت تفکر دریافت کند.

تسنیم: در طول این مدت اتفاق جالبی هم برایتان رخ‌داده است؟

مجتهدی: بله ما هنگام برگزار این جلسات متوجه شدیم برخی پویندگان ما گاهی اوقات خواهر یا برادر کوچک خوشان را نیز به جلسات می‌آورند یعنی کودکانی که هنوز قادر به خواندن و نوشتن نیستند و کمتر از 6 سال سن دارند.

در ابتدای به صورت موردی با این موضوع برخورد می‌کردیم اما همین موضوع را در شورای طرح و برنامه مطرح کرده و گفتیم اگر فقط هفته‌ای یک‌بار برای هر جلسه یک‌بار این موضوع پیش بیاید ما با 120 کودک روبه‌رو هستیم که باید برای آموزش آن‌ها نیز تدبیری کنیم . از این روز کارگروهی تشکیل شد و پس از گذشت یک سال جزوه ای متناسب با این کودکان تهیه کرد  و ما نیز آن را در اختیار مربیان خود قراردادیم.

اما امروز والدینی که از این اقدام ما مطلع شده‌اند به صورت خودجوش فرزندان خود را به جلسات ما می‌فرستند که همین موضوع نیز برای ما تبدیل به یک پروژه جدید شده است چراکه حالا ما به 300 تا 400 کودک زیر 6 سال روبه‌رو هستیم.

تسنیم: درباره نحوه تعامل و همکاری خود با بنیاد فرهنگی خاتم الاوصیا(عج) نیز توضیح دهید؟

مجتهدی: همان‌طور که میدانید هم‌اکنون قرارگاه خاتم الاوصیا(عج) کارگروهی به نام کارگروه قرآن دارند که مسئولیتش بر عهده دکتر خواجه پیری است. ایشان قصد داشتند طرحی برای راه‌اندازی جلسات خانگی مسجد محور در کشور اجرا کنند. به همین منظور نیز قرار بود سمیناری را تابستان سال 95  در مشهد برگزار کنند. اما پیش از این سیمنار اتفاقی سفری به همدان داشتند و همان زمان نیز از وجود جلسات قران مکتب امام زمان (عج) مطلع شده بودند.

ایشان برای بازدید 10 دقیقه‌ای به حسینیه ما آمدند که البته به 4 ساعت افزایش یافت. بعد از اینکه اطلاعاتی را درباره مکتب و فعالیت‌ها و برنامه‌هایش ارائه دادیم، ایشان گفتند:” با وجود مکتب امام زمان(عج)، لازم نیست این طرح در همدان اجرا شود. کاری که ما می‌خواهیم شروع کنیم شما 50 سال است که انجام می‌دهید” و از ما قول گرفتند که جلسات خود را در سطح استان گسترش دهیم.

بعد هم به ما گفتند به مشهد رفته و با حضور در آن سیمنار درباره سازوکار جلسات خود برای اعضای حاضر در آن جلسه توضیح دهید که ما نیز این کار را انجام دادیم.

تسنیم: در حال حاضر قولی که به خاتم الاوصیا(عج) داده بودید را عملی کرده‌اید یا خیر؟

 مجتهدی: در حال حاضر به تعدادی از روستا رفته و جلسات خود را دایر کرده‌ایم اما درباره سایر شهرها هنوز موفق نشدیم کاری انجام دهیم، چراکه علاوه بر آمادگی ما، باید کششی هم از سوی آن شهرها باشد.

تسنیم: در پایان بفرمایید برای هر کدام از این جلسات چقدر هزینه می‌شود؟

مجتهدی: هر جلسه به صورت متوسط سالانه یک‌میلیون تومان هزینه دارد البته برخی جلسات ما پشتیبان دارند یعنی ممکن است فردی پشتیبانی مالی و غیره یک تا چند جلسه را بر عهده داشته باشد اما هزینه مابقی جلسات را خودمان تأمین می‌کنیم.